Kwaśne deszcze to zjawisko atmosferyczne, które polega na opadach o podwyższonej kwasowości i stanowi poważne zagrożenie zarówno dla środowiska naturalnego, jak i dla zdrowia ludzi oraz stanu infrastruktury. Choć termin ten bywa często używany, wiele osób wciąż nie zdaje sobie sprawy z tego, czym dokładnie są kwaśne deszcze, jakie procesy prowadzą do ich powstawania oraz w jaki sposób oddziałują na otaczający nas świat.
W dalszej części artykułu wyjaśnimy, jak dokładnie powstają kwaśne deszcze, jakie są ich najważniejsze cechy oraz jakie skutki niosą dla przyrody, zdrowia człowieka i elementów zabudowy.
Co to są kwaśne deszcze?
Kwaśne deszcze to opady atmosferyczne charakteryzujące się kwaśnym odczyn pH. Jest on niższy nie pH czystej wody deszczowej, które wynosi około 5,6. Cechuje je zanieczyszczenie głównie przez kwasy siarkowe i azotowe powstające w wyniku reakcji chemicznych pomiędzy zanieczyszczeniami atmosferycznymi a wodą w atmosferze.
Zaznaczamy, że kwaśne opady nie muszą przyjmować wyłącznie formy deszczu. Może to być także śnieg, mgła, grad, a nawet pyły osiadające na powierzchni ziemi. Kwaśność tychże opadów sprawia, że są one agresywniejsze chemicznie i zdarza się, że uszkadzają organizmy żywe, glebę, czy też materiały budowlane.
Jak powstają kwaśne opady?
Kwaśne opady powstają, kiedy spaliny pochodzące z fabryk, elektrowni, samochodów oraz innych źródeł spalania paliw kopalnych przedostają się do atmosfery. To właśnie tam dwutlenek siarki i tlenki azotu reagują z parą wodną, tlenem oraz innymi związkami chemicznymi. W ten sposób powstaje kwas siarkowy i azotowy. Są on następnie transportowane przy pomocy wiatru na znaczne odległości. W końcu jednak opadają na ziemię wraz z deszczem lub innymi formami opadów.
Jakie są skutki kwaśnych deszczy?
Jak już wspomnieliśmy powyżej, kwaśne deszcze mają negatywny wpływ na środowisko. Skutkami ich występowania są bowiem:
- Zakwaszenie gleby – obniżają pH gleby, doprowadzając do wypłukiwania ważnych składników mineralnych, tj. wapń, magnez czy potas. W rezultacie rośliny mają utrudniony dostęp do składników odżywczych, co wpływa na ich wzrost i odporność,
- Degradacja ekosystemów wodnych – zakwaszają jeziora, rzeki i strumienie, prowadząc do śmierci ryb i bezkręgowców wodnych. W silnie zakwaszonych zbiornikach woda staje się niemal martwa biologicznie,
- Uszkodzenie roślin i lasów – liście i igły drzew ulegają uszkodzeniom chemicznym, zmniejszając ich zdolność do fotosyntezy. Długotrwała ekspozycja na kwaśne deszcze osłabia całe drzewa, czyniąc je podatniejszymi na choroby, szkodniki i mróz,
- Zniszczenie elewacji budynków – powodują erozję tynków, betonu i kamienia, prowadząc do spadku estetyki i trwałości budynków,
- Choroby układu oddechowe – wpływają one również na zdrowie ludzi powodując szereg dolegliwości i schorzeń tj: problemy z oddychaniem, pogorszenie objawów astmy i alergii, zwiększenie podatności na infekcje dróg oddechowych, podrażnienie oczu, nosa i gardła.
Jak rozpoznać, czy deszcz jest kwaśny?
Rozpoznanie, czy opady deszczu mają kwaśny odczyn, nie zawsze jest możliwe gołym okiem, ponieważ kwaśny deszcz wygląda tak samo jak zwykły. W większości przypadków nie różni się on kolorem, zapachem ani konsystencją, dlatego do jednoznacznego stwierdzenia jego kwasowości potrzebne są odpowiednie pomiary. Najprostszym sposobem jest sprawdzenie odczynu pH deszczu za pomocą papierków lakmusowych lub specjalnych mierników pH. Naturalny deszcz ma zazwyczaj lekko kwaśne pH na poziomie około 5,6, natomiast kwaśne deszcze osiągają wartości znacznie niższe.
Istnieją jednak pewne pośrednie sygnały, które mogą świadczyć o występowaniu kwaśnych opadów. Należą do nich m.in. uszkodzenia roślin, takie jak żółknięcie liści, zahamowanie wzrostu czy obumieranie drzew. Kwaśne deszcze mogą również przyczyniać się do szybszej korozji elementów metalowych, niszczenia elewacji budynków, pomników oraz innych konstrukcji wykonanych z kamienia i betonu. Obserwacja takich zmian w połączeniu z wynikami pomiarów pH pozwala lepiej ocenić, czy mamy do czynienia z kwaśnym deszczem.
